YAYGIN GELİŞİMSEL BOZUKLUKLAR DESTEK EĞİTİM PROGRAMI

ENGEL GRUBUNUN TANIMI VE ÖZELLİKLERİ

Yaygın gelişimsel bozukluk, birden fazla bozukluğu içeren genel bir tanı grubu olup erken çocukluk döneminde başlayan sosyal etkileşim, dil gelişimi ve davranış alanlarında yetersizliklere sahip olma durumudur. Davranış sorunları, yineleyici, sınırlı ilgi ve davranışları kapsamaktadır. Bu durumlar gelişimin birçok alanını etkileyerek kalıcı ve süreğen işlev bozukluklarına yol açarlar. 1980 öncesinde Amerikan Psikiyatri Birliğinin sınıflandırmasında yaygın gelişimsel bozukluklar çocukluk şizofrenisinin bir alt tipi olarak sınıflandırılmaktaydı. Amerikan Psikiyatri Birliği, 1994 yılında yaygın gelişimsel bozuklukları beş bozukluktan oluşan bir grup olarak sınıflandırmıştır.

 

Bunlar;
1. Otizm
2. Rett Sendromu
3. Çocukluğun Dezintegratif Bozukluğu
4. Asperger Bozukluğu
5. Başka Türlü Adlandırılmayan Yaygın Gelişimsel Bozukluk (Atipik Otizm)’ tur .

 

 

1. Otizm
Otizm, yaşamın erken dönemlerinde başlayan ve yaşam boyu süren, sosyal ilişkiler, iletişim, davranış ve bilişsel gelişmede gecikme ve sapma gibi özellikler gösteren nöropsikiyatrik bir bozukluk olarak kabul edilmektedir. Yaygın gelişimsel bozuklukların en iyi bilineni otizm (İnfantil otizm olarak da bilinir.) olup karşılıklı sosyal etkileşimde, sözel iletişimde bozukluklar ve basmakalıp stereotipik davranış örüntüsü ile karakterizedir. İnfantil otizm kavramı ilk kez Leo Kanner tarafından 1943 yılında tıp literatürüne kazandırılmış ve 1980’e kadar bu terim kullanılmıştır.

 

Otizm terimi, zaman içinde yerini, otizm spektrum bozuklukları (ASD-Autism Spectrum Disorders) terimine bırakmıştır. Otizm spektrum bozuklukları, yaygın gelişimsel bozukluklarla (Pervasive Developmental Disorders-PDD) eş anlamlı olup ileri düzeyde ve karmaşık bir gelişimsel yetersizlik anlamında kullan kullanılmaktadır. Otizm ise bu sınıflandırma altında yer alan kategorilerden yalnızca biridir. Otizm spektrum bozukluğunun nörolojik nedenlerden kaynaklandığı sanılmaktadır. Otizm spektrum bozukluğu tanılı bireylerin önemli bir bölümünde (yaklaşık %35), beyindeki anormal elektrik hareketlerine bağlı olarak nöbet, istemsiz hareketler, bilinç yitimi vb. nörolojik sorunlar da görülebilir. Otizm spektrum bozukluğu bir ruh hastalığı değildir, ancak 5 belirtileri bazı ruh hastalıklarını çağrıştırabilir. Yapılan bilimsel araştırmalar, otizm spektrum bozukluğunun çocuk yetiştirme özellikleriyle ya da ailenin sosyoekonomik özellikleriyle ilişkisi olmadığını göstermiştir.

 

Otizm spektrum bozukluğunun kalıtsal olabileceği yönünde bulgular vardır, ancak buna yol açan gen ya da genler henüz bulunmuş değildir. Önceki yıllarda otizm spektrum bozukluğunun görülme oranının 500’de bir olduğu kabul edilirken son verilere göre otizm spektrum bozukluğunun yaklaşık her 150 çocuktan birini etkilediği düşünülmektedir. Ayrıca, erkeklerdeki yaygınlığı kızlardan dört kat fazladır. Sanıldığının aksine, otizm spektrum bozukluğu tanılı bireylerin çoğunda, farklı düzeylerde zekâ geriliği görülür. Ayrıca, zekâ testlerinde belli alanlar, diğer alanlara kıyasla çok daha geri çıkabilir. Otizm spektrum bozukluğu tanılı bireylerin pek azında (yaklaşık %10), çok güçlü bellek, müzik yeteneği vb. üstün özelliklere rastlanır. Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından 2000 yılında yayımlanmış olan DSM-IV-TR (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı) kılavuzuna göre yaygın gelişimsel bozukluklar içinde yer alan otizm tanısının konulabilmesi için aşağıda sıralanan belirtilerden en az altısının görülmesi gerekir. Ayrıca, bu belirtilerden en az ikisinin sosyal etkileşim sorunları kategorisinden, en az birer tanesinin ise diğer iki kategoriden (iletişim sorunları ve sınırlı/yinelenen ilgi ve davranışlar) olması şarttır. Bu belirtilerden en az birinin 36 aydan önce ortaya çıkmış olması da bir diğer koşuldur. Otizm spektrum bozukluğu şemsiyesi altında yer alan diğer kategoriler için daha farklı ölçütler söz konusudur.

 

 

PROGRAMIN GENEL AMAÇLARI

Bu program ile bireylerin;

1. İşlevsel becerilerin kazandırılmasına ön koşul oluşturan temel eşleme ve taklit becerilerini geliştirmeleri,
2. Sosyal etkileşim başlatma ve sürdürme becerilerini geliştirmeleri,
3. Alıcı ve ifade edici dil becerilerini geliştirmeleri,
4. İletişim becerilerini geliştirmeleri,
5. Bağımsız çalışma ve işlevde bulunma ile organize olma becerilerini kazanmaları,
6. Öz bakım ve günlük yaşam becerilerini geliştirmeleri,
7. Akademik becerilerini geliştirmeleri,
8.Toplumsal yaşama katılım ve sosyal uyum becerilerini geliştirmeleri beklenmektedir.

 

 

 

Program, otizm spektrum bozukluğu tanı grubu içerisinde yer alan her yaştaki bireyin gelişimsel özellikleri, eğitim ihtiyaçları ve öncelikleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.

 

PROGRAMIN GENEL AMAÇLARI

Bu program ile bireylerin;
1. İşlevsel becerilerin kazandırılmasına ön koşul oluşturan temel eşleme ve taklit becerilerini geliştirmeleri,
2. Sosyal etkileşim başlatma ve sürdürme becerilerini geliştirmeleri,
3. Alıcı ve ifade edici dil becerilerini geliştirmeleri,
4. İletişim becerilerini geliştirmeleri,
5. Bağımsız çalışma ve işlevde bulunma ile organize olma becerilerini kazanmaları,
6. Öz bakım ve günlük yaşam becerilerini geliştirmeleri,
7. Akademik becerilerini geliştirmeleri,
8. Toplumsal yaşama katılım ve sosyal uyum becerilerini geliştirmeleri amaçlanmıştır.

 

PROGRAMIN YAPISI

Otizm Spektrum Bozuklukları Programı, hedeflenen amaçlara ulaşmayı sağlayacak çeşitli modüller ve bu modüllere yönelik kazanımlardan oluşmaktadır. Her bir modülde bireylerde ulaşılması beklenen kazanımlar, içerik, açıklamalar ve ölçme değerlendirme bölümleri yer almaktadır. Modüller kendi içerisinde bütünlüğü olan ve birbirini işlevsel olarak tamamlayacak yapıda hazırlanmıştır. Modüllerde yer alan kazanımlar bireye kazandırılacak bilgi, beceri ve tutumlardan oluşmaktadır.

 

ÖĞRENME VE ÖĞRETME SÜRECİ

Programın amacına uygun olarak yürütülebilmesi için aşağıdaki hususlara dikkat edilmektedir:
• Öğrenme ve öğretme süreci planlanırken bireyin performans düzeyi, özellikleri ile öğrenme şekilleri dikkate alınmaktadır.
• Destek eğitim için kullanılan sürenin sonunda belirlenen hedefe ulaşılabilmesi için zaman kullanımı en doğru şekilde planlanmaktadır.
• Öğrenme ve öğretme sürecinde uygun strateji, yöntem, araç gereç ve materyaller seçilmektedir.
• Programda yer alan etkinliklerin, somuttan soyuta, kolaydan zora doğru aşamalı olarak hazırlanmasına ve uygulanmasına dikkat edilmektedir.
• Çalışmalar sırasında kullanılan dilin ve uygulanan etkinliklerin bireyin yaşına ve özelliklerine uygun olmasına özen gösterilmektedir.
• Günlük yaşamda bireylerin etkili iletişim kurabilmeleri ve iletişim stratejilerini kullanabilmeleri için uygun ortamlar hazırlanarak etkinliklerle çeşitlendirilmektedir.

 

 

PROGRAMIN MODÜLLERİ

 

MODÜL 1
EŞLEME BECERİLERİ MODÜLÜ

 

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. EŞ NESNELERİ EŞLEME
B. EŞ RESİMLERİ EŞLEME
C. NESNE-RESİM EŞLEME
Ç. RENK EŞLEME
D. ŞEKİL EŞLEME

 

 

MODÜL 2
TAKLİT BECERİLERİ MODÜLÜ

 

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. MOTOR TAKLİT ÇALIŞMALARI
B. GRUP HAREKETLERİNİ TAKLİT ÇALIŞMALARI
C. SÖZEL TAKLİT ÇALIŞMALARI

 

 

MODÜL 3
YÖNERGE TAKİP BECERİLERİ MODÜLÜ

 

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. BASİT YÖNERGELER
B. GRUP YÖNERGELERİ

 

 

MODÜL 4
GÖRSEL DESTEK KULLANIMI MODÜLÜ

 

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. ETKİNLİK ÇİZELGESİ KULLANIMI
B. GÖRSELLERİN KULLANIMI

 

 

MODÜL 5
ALICI DİL BECERİLERİ MODÜLÜ

 

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. DİNLEME VE DİKKATİ YÖNELTME
B. AYIRT ETME ÇALIŞMALARI
C. OLAYLARI SIRALAMA

 

 

MODÜL 6
İFADE EDİCİ DİL BECERİLERİ MODÜLÜ

 

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. SORU SORMA/CEVAPLAMA
B. TANIMLAMA
C. BİLGİ AKTARMA
Ç. DİLİN KULLANIM KURALLARI
D. DİĞER İFADE EDİCİ DİL BECERİLERİ

 

 

MODÜL 7
OYUN VE MÜZİK BECERİLERİ MODÜLÜ

 

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. GÖRSEL ALGI
B. OYUN OYNAMA
C. MÜZİK

 

 

MODÜL 8
ÖZBAKIM BECERİLERİ MODÜLÜ

 

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. KİŞİSEL BAKIM VE TEMİZLİK
B. GİYSİLERİ ÇIKARMA VE GİYİNME
C. YEMEK YEME

 

 

MODÜL 9
GÜNLÜK YAŞAM BECERİLERİ MODÜLÜ

 

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. MUTFAK İŞLERİ
B. EV İŞLERİ
C. ÇEŞİTLİ ARAÇ GEREÇLERİ KULLANMA
D. ALIŞVERİŞ
E. ULAŞIM ARAÇLARI
F. TOPLUMA AÇIK YERLERDEKİ DAVRANIŞLARIMIZ

 

 

MODÜL 10
MOTOR BECERİLERİ MODÜLÜ

 

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. KABA MOTOR BECERİLERİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
B. İNCE MOTOR BECERİLERİ GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI

 

 

MODÜL 11
SOSYAL BECERİLER MODÜLÜ

 

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. SOSYAL ETKİLEŞİM
B. AKRAN ETKİLEŞİMİ

 

 

MODÜL 12
OKUMA YAZMA MODÜLÜ

 

MODÜLÜN İÇERİĞİ
A. ALGI ÇALIŞMALARI
B. OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK
C. İLK OKUMA YAZMA
D. OKUMA VE YAZMA
E. DİLBİLGİSİ KURALLARI

 

 

MODÜL 13
MATEMATİK MODÜLÜ

 

MODÜL İÇERİĞİ
A. NESNELER ARASINDAKİ İLİŞKİLER
B. RİTMİK SAYMALAR
C. DOĞAL SAYILAR
D. TOPLAMA İŞLEMİ
E. ÇIKARMA İŞLEMİ
F. ÇARPMA İŞLEMİ
G. BÖLME İŞLEMİ
H. PROBLEM ÇÖZME
İ. KÜMELER
J. KESİRLER
K. ÖLÇÜLER
L. GEOMETRİK ŞEKİLLER